Scroll to top

Przedstawiamy najciekawsze punkty, które znalazły się na trasie ścieżki. Ich obszerniejsze opisy można znaleźć w tekście przewodnika po ścieżce a także w aplikacji na telefon.

app_p            app_play

 

1.      Leśna kolejka wąskotorowa
W Czarnej Białostockiej bierze początek linia wąskotorowej kolejki leśnej, której siecią pokryta była niegdyś Puszcza Knyszyńska. Jej budowę rozpoczęto podczas okupacji niemieckiej w czasie I wojny światowej. Od momentu uruchomienia służyła do transportu pozyskanego w puszczy drewna. Szybki rozwój transportu samochodowego spowodował, że na początku lat 90-tych kolejkę zamknięto. Do rejestru zabytków został wpisany dwudziestokilometrowy odcinek torowiska z Czarnej Białostockiej do Kopnej Góry.

2.      Powstańcze obozowiska
Poruszające się po obszarze Puszczy Knyszyńskiej powstańcze oddziały musiały nieustannie zmieniać miejsca pobytu. Tropieni przez Rosjan powstańcy potrzebowali bezpiecznych, trudno dostępnych kryjówek. Do dziś przetrwały liczne ludowe przekazy wskazujące miejsca powstańczych obozowisk, obecnie trudne bądź niemożliwe do zweryfikowania.

Jednym z takich miejsc obozowania był ostęp Budziska. Posłużył on za miejsce koncentracji oddziału rozproszonego w bitwie pod Waliłami.

3.      Rezerwat przyrody Taboły…
… chroni jedno z największych torfowisk w Polsce. Leży on na obszarze, jednego z większych w Puszczy Knyszyńskiej basenów wytopiskowych, będącego pozostałością po ostatnim zlodowaceniu. Najbogatszym zespołem roślinnym w rezerwacie jest biel, czyli sosnowo-brzozowy las bagienny. Biel rośnie na torfach przekraczających dwa metry głębokości. Występuje tu przeszło 70 gatunków roślin, z czego ok. 1/3 stanowią mchy i torfowce.

4.      Rezerwat przyrody Budzisk…
… jest najstarszym rezerwatem przyrodniczym w Puszczy Knyszyńskiej. Chroni on fragment Puszczy Knyszyńskiej z naturalnymi zbiorowiskami leśnymi, torfowiskowymi, łąkowymi i źródliskowymi. Dzięki dużemu oddaleniu od siedzib ludzkich i głównych szlaków komunikacyjnych oraz faktu, że tereny te wchodziły niegdyś w skład królewskich dóbr, obszar ten zachował się w niemal pierwotnym stanie. Główną część rezerwatu tworzy rozległy zatorfiony obszar z licznymi źródliskami.

 5.      Miejscowość Dworzysk
Górujące nad doliną Sokołdy wzniesienie na którym leży Dworzysk tworzy ciekawy punkt widokowy. By docenić w pełni krajobrazowe walory tego miejsca proponujemy na chwilę opuścić szlak i przejść około stu pięćdziesięciu metrów drogą biegnącą w kierunku północnym – w górę rzeki.

6.      Rezerwat przyrody Międzyrzecze…
… wyróżnia się urozmaiconą rzeźbą terenu. W jego zachodniej części znajduje się zatorfiona dolina rzeki Kowszówki z licznymi, unikalnymi, naturalnymi źródliskami. Podstawowym występującym tu gatunkiem jest sosna, ale widoczny jest też duży udział świerka. Na przeważającej powierzchni występuje starodrzew w wieku powyżej 100 lat a znaczna część drzewostanów charakteryzuje się wysokim stopniem naturalności.

 7.      Młyn wodny w Międzyrzeczu
… został wybudowany w pierwszych latach XX wieku. Od początku był własnością rodziny Szuchnickich. Przodek dzisiejszego właściciela, Wincenty Szuchnicki, brał udział w Powstaniu Styczniowym. We wnętrzach młyna zachowało się praktycznie kompletne, oryginalne wyposażenie. Są tam walce, kamień młyński, wialnia, łuszczarka, kaszarka… Młyn można obejrzeć wyłącznie za zgodą właścicieli.

8.      Kopna Góra
Obok szosy rozciąga się dawna składnica przeładunkowa drewna. Jest ona nieczynna od początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy to przestała funkcjonować kolejka wąskotorowa. Obecnie pełni funkcje rekreacyjne. W głębi polany znajduje się wiata, miejsce ogniskowe oraz grill. Tam też bierze początek ścieżka edukacyjna „Kopna Góra”.

9.      Arboretum w Kopnej Górze…
… jest rodzajem ogrodu botanicznego o charakterze leśnego parku. Można tu zobaczyć rośliny których nie spotkamy w polskich lasach. W naturalnym, puszczańskim otoczeniu prezentowane są drzewa i krzewy pochodzące z różnych stron świata oraz ich ogrodowe odmiany. Arboretum służy celom, naukowym i edukacyjnym ale jest też popularnym miejscem rekreacji i wypoczynku

10.  Pomnik poświęcony powstańcom 1863 roku
Kopna Góra jest miejscem w którym spotyka się i splata historia dwóch Powstań: Listopadowego i Styczniowego. Przed II wojną leśnicy postawili pod Kopną Górą pomnik poświęcony Powstańcom Styczniowym. Jak się obecnie okazało nieświadomie usytuowano go tuż obok zapomnianej a niedawno odnalezionej mogiły z okresu Powstania Listopadowego. Zachowane lokalne przekazy zlały w jedno pamięć o dwóch różnych dramatycznych epizodach z naszej historii, które rozegrały się w tym samym miejscu.

11.  Bitwa pod Sokołdą
W dniu 7 lipca 1831 roku w Sokołdzie zatrzymał się na nocleg 1000-osobowy oddział pułkownika Zaliwskiego. Polacy, po odcięciu od głównych sił podczas ataku na Wilno, usiłowali przedostać się przez terytorium wroga na teren Królestwa Polskiego. W Sokołdzie zaskoczyli ich Rosjanie doprowadzając w czasie nocnej bitwy do rozproszenia oddziału.

Pamięć o tych wydarzeniach z czasem uległa zatarciu. W ostatnich latach udało się ją przywrócić oraz odnaleźć jedną z mogił w której pochowano poległych w bitwie polskich żołnierzy. Dziś spoczywają na wybudowanym dla nich cmentarzu wojennym u stóp Kopnej Góry.

12.  Rezerwat przyrody Surażkowo…
… ciągnie się na wschód od drogi oraz równolegle do niej. Chroni on rozległy kompleks torfowisk na obrzeżu doliny rzeki Sokołdy. Osobliwością przyrodniczą rezerwatu jest naturalny sosnowo – brzozowy las bagienny oraz inne rzadkie zbiorowiska roślinne związane z glebami torfowymi. Powierzchnia rezerwatu jest lekko pofalowana a większość jej pokrywa las.

13.  Leśna galeria rzeźby
Powstańcy nie przetrwaliby w lesie gdyby nie pomoc miejscowej ludności. Tymi, na których pomoc najbardziej mogli liczyć, byli mieszkańcy szlacheckich dworów. W jednym z nich należącym do rodziny Pilcickich a położonym w Konnem Rosjanie schwytali trzech przyjętych na nocleg powstańców. Zabrali ich ze sobą a następnie dokonali egzekucji na dębie rosnącym przy skrzyżowaniu leśnych dróg.

Minęło półtora wieku a ludzie żyjący na tej ziemi wciąż pamiętają… Autorem galerii rzeźby Powstania Styczniowego jest lokalny rzeźbiarz, p. Ryszard Bołtowicz.

14.  Dolina rzeki Sokołdy
Ustępujący z naszych ziem przed tysiącami lat lodowiec modelował rzeźbę terenu a jednym z elementów polodowcowego pejzażu stały się doliny rzek i strumieni. W ślad za cofającym się lodem pojawiły się na naszych ziemiach pionierskie rośliny, żywiące się nimi zwierzęta a w końcu ludzie.

Rzeki i ich doliny dawały ludziom przez stulecia źródło utrzymania. Były nimi przede wszystkim rybołówstwo i użytkowanie nadrzecznych łąk i pastwisk. Dziś doliny rzeczne są przede wszystkim ważnym rezerwuarem zasobów przyrodniczych i podstawą biologicznej różnorodności puszczańskiej przyrody. Są także niezwykle urokliwym elementem krajobrazu.

15.  Rezerwat Bahno w Borkach…
… jest rezerwatem ścisłym chroniącym cenne torfowisko o charakterze północnym, typowym dla tajgi. Torfowisko to umiejscowione w rozległym zagłębieniu terenu. Jego obszar otoczony jest wzgórzami i pagórkami kemowymi. Najcenniejszą rośliną w rezerwacie podlegającą ochronie ścisłej jest pełnik europejski, który tu właśnie ma jedno z najbogatszych stanowisk w północnowschodniej Polsce. Trudno dostępny teren rezerwatu jest jedną z głównych ostoi łosia w puszczy.

16.  Mogiła na Górze św. Anny…
… jest jednym z wielu okrytych tajemnicą miejsc na terenie Puszczy Knyszyńskiej. W lokalnych przekazach jednoznacznie wiązana jest ona z okresem Powstania Styczniowego. Historycy nie mają dziś jednak wystarczającej wiedzy by określić z jakimi wydarzeniami powstańczymi należy łączyć mogiłę. Brak historycznych dokumentów powoduje, że zarówno to miejsce jak i wiele innych na terenie puszczy jest przykładem białej plamy w naszej wiedzy o powstaniu.

17.  Wzgórza Świętojańskie
Krajobraz Puszczy Knyszyńskiej zawdzięczamy głównie działalności wód wytapiającego się lodowca. Najbardziej malowniczą, zachowaną w krajobrazie Puszczy Knyszyńskiej, pamiątką pobytu lodowca na naszych ziemiach jest potężny ciąg wzgórz zwany Wałem Świętojańskim. Tworzy go pas wzniesień przebiegających lekko wygiętym łukiem na przestrzeni 50 kilometrów. Obecnie na Górze Kopnej będącej najwyższym wzniesieniem w tym paśmie zlokalizowana została wieża widokowa.

18.  Królowy Most…
… to malownicza miejscowość położona w dolinie Płoski, otoczona wzgórzami porośniętymi lasem. Jak głoszą miejscowe legendy nazwa wsi pochodzi od zbudowanego w ciągu jednej doby mostu na rzece Płosce, przez który przejechał król Jan III Sobieski w czasie podróży do Grodna. Powstanie miejscowości datuje się na XVII wiek kiedy to Bogusław Radziwiłł oddał tamtejsze dobra pod nazwą Janopol rodzinie Sakowiczów. Jeden z Sakowiczów, jako zausznik księcia, został sportretowany w „Potopie” Henryka Sienkiewicza.

19. Trakt Napoleoński
W 1812 r. przez Puszczę Knyszyńską przeciągał pochód liczącej kilkaset tysięcy żołnierzy, armii Napoleona. Armii, która zamierzała pokonać Rosję i z którą Polacy wiązali ogromne nadzieje. Jedna z dróg przemarszu prowadziła traktem leśnym biegnącym od Białegostoku, przez Królowy Most aż do Wołkowyska.  Fragment  tego traktu – jako droga leśna – funkcjonuje do dzisiaj. Na pamiątkę wydarzeń z 1812 r. nosi nazwę „Traktu Napoleońskiego”.

20. Wieś Popówka…
… jest jedną z wielu polskich miejscowości dziś symbolizujących martyrologię narodu polskiego. Licząca zaledwie 36 mieszkańców wieś, została spacyfikowana przez hitlerowców, za pomoc udzieloną partyzantom. Wieś została spalona, a mieszkańcy rozstrzelani w pobliskim lesie. Nie odbudowano jej a nazwa „Popówka” oznacza dziś tylko miejsce na mapie.

21. Wioska Radunin…
… jest jedną z typowych dla obszaru Puszczy Knyszyńskiej wsi. Został założony  na początku XVIII wieku jako wieś osoczników. Zadaniem jej mieszkańców było m.in. strzeżenie granic puszczy przed obcymi, udział w polowaniach, doglądanie wyznaczonych kwater leśnych, wykonywanie różnych prac leśnych. W XIX w. Radunin był w dużej części wsią szlachecką, a jego mieszkańcy wzięli czynny udział w Powstaniu Styczniowym.

22. Zbiornik wodny Wyżary…
… jest sztucznym zalewem o powierzchni 5 hektarów utworzonym na rzece Radulince. Jego głównym celem jest retencjonowanie wody dla celów przeciwpożarowych nadleśnictwa. Pełni on też niezwykle istotną funkcję przyrodniczą będąc siedliskiem wielu zwierząt i roślin związanych ze środowiskiem wodnym. Przy zbiorniku Nadleśnictwo Waliły utworzyło ścieżkę edukacyjną z tablicami opisującymi związane z nim gatunki.

Nazwa „Wyżary” jest reliktem dawnego sposobu użytkowania Puszczy. Oznacza ona miejsce w którym dokonywano niegdyś wypalania drewna dla pozyskania węgla drzewnego, smoły czy też potażu.

23. Rezerwat przyrody Chomontowszczyzna…
… jest jednym z 21 rezerwatów Puszczy Knyszyńskiej. Spośród otaczających go drzewostanów wyróżnia się znacznym udziałem borealnej świerczyny bagiennej – rzadkiego siedliska przyrodniczego, występującego jedynie w północno-wschodniej Polsce. Tego typu las, z uwagi na znaczne zacienienie i bogatą warstwę mchów, odgrywa ogromną rolę w stabilizowaniu stosunków wodnych.

Teren rezerwatu jest ostoją wolno żyjącego stada żubrów.

24. Bitwa pod Piereciosami
W dniu 29 kwietnia 1863 roku pod wsią Waliły doszło do pierwszej i największej na terenie Puszczy Knyszyńskiej bitwy powstańców z partii Onufrego Duchyńskiego i Walerego Wróblewskiego z wojskami rosyjskimi. Polski oddział liczący ok.300 osób założył obóz w ostępie zwanym Komotowszczyzna. Jednak Rosjanom udało się ich wytropić. Po trwającej około godziny bitwie polski oddział został rozproszony. Na placu boju pozostało 32 poległych powstańców, których pochowano w istniejącej do dziś mogile.

25. Kolejka wąskotorowa w Waliłach
Waliły, obok Czarnej Białostockiej, były drugim ważnym węzłem wąskotorowej kolejki leśnej. Rozwój kolejki zapewniało bliskie sąsiedztwo ważnych węzłów normalnotorowych linii kolei: białostocko-baranowickiej oraz warszawsko-petersburskiej.

Do lat 70-tych XX wieku roku linie kolejki obsługiwało 13 parowozów. Po tym okresie zastąpiły je lokomotywy spalinowe. Skutkiem istnienia kolejki leśnej było zniszczenie, zwłaszcza podczas I wojny światowej, znacznych powierzchni cennych drzewostanów, szczególnie w najbliższym zasięgu kolejki. Obecnie na trasie kolejki możemy spotkać śródleśne łąki – pozostałość po składnicach drewna.

 

Powrót do strony głównej…